{ÝCatulle ÝPoŠmes 61 … 68 Ý~PoŠme 61 [[[1 Collis o Heliconiei cultor, Uraniae genus, qui rapis teneram ad virum virginem, o Hymenaee Hymen, o Hymen Hymenaee, 6 cinge tempora floribus suave olentis amaraci, flammeum cape, laetus, huc huc veni, niveo gerens luteum pede soccum; 11 excitusque hilari die, nuptialia concinens voce carmina tinnula, pelle humum pedibus, manu pineam quate taedam. 16 Namque Iunia Manlio, qualis Idalium colens venit ad Phrygium Venus iudicem, bona cum bona nubet alite virgo, 21 floridis velut enitens myrtus Asia ramulis, quos Amadryades deae ludicrum sibi rosido nutriuntur honore. 26 Quare age, huc aditum ferens, perge linquere Thespiae rupis Aonios specus, nympha quos super irrigat frigerans Aganippe, 31 ac domum dominam voca coniugis cupidam novi, mentem amore revinciens, ut tenax hedera huc et huc arborem implicat errans. 36 Vosque item simul, integrae virgines, quibus advenit par dies, agite in modum dicite, "o Hymenaee Hymen, o Hymen Hymenaee," 41 ut libentius, audiens se citarier ad suum munus, huc aditum ferat dux bonae Veneris, boni coniugator amoris. 46 Quis deus magis anxiis est petendus amantibus ? Quem colent homines magis caelitum, o Hymenaee Hymen, o Hymen Hymenaee ? 51 Te suis tremulus parens invocat, tibi virgines zonula soluunt sinus, te timens cupida novus captat aure maritus. 56 Tu fero iuveni in manus floridam ipse puellulam dedis a gremio suae matris, o Hymenaee Hymen, o Hymen Hymenaee. 61 Nil potest sine te Venus, fama quod bona comprobet, commodi capere ; at potest te volente. quis huic deo compararier ausit ? 66 Nulla quit sine te domus liberos dare, nec parens stirpe nitier ; at potest te volente. Quis huic deo compararier ausit ? 71 Quae tuis careat sacris, non queat dare praesides terra finibus ; at queat te volente. quis huic deo compararier ausit ? 76 Claustra pandite ianuae ; virgo, ades. Viden ut faces splendidas quatiunt comas ? ... ... ... .... tardet ingenuus pudor ; quem tamen magis audiens, fles, quod ire necesse est, 86 flere desine. Non tibi, Au- runculeia, periculum est, nequa femina pulcrior clarum ab Oceano diem viderit venientem. 91 Talis in vario solet divitis domini hortulo stare flos hyacinthinus. Sed moraris, abit dies ; prodeas, nova nupta. 96 Prodeas, nova nupta, si iam videtur, et audias nostra verba. Vide ut faces aureas quatiunt comas ; prodeas, nova nupta. 101 Non tuus levis in mala deditus vir adultera, probra turpia persequens, a tuis teneris volet secubare papillis, 106 lenta sed velut adsitas vitis implicat arbores, implicabitur in tuum complexum. Sed abit dies ; prodeas, nova nupta. 111 O cubile, quod omnibus ... ... ... candido pede lecti, 116 quae tuo veniunt ero, quanta gaudia, quae vaga nocte, quae medio die gaudeat ! sed abit dies ; prodeas, nova nupta. 121 Tollite, o pueri, faces ; flammeum video venire. Ite concinite in modum "Io Hymen Hymenaee io, io Hymen Hymenaee." 126 Ne diu taceat procax Fescennina iocatio, nec nuces pueris neget desertum domini audiens concubinus amorem. 131 Da nuces pueris, iners concubine ; satis diu lusisti: nucibus ; lubet iam servire Talassio. Concubine, nuces da. 136 Sordebant tibi vilicae, concubine, hodie atque heri ; nunc tuum cinerarius tondet os. Miser a ! miser concubine, nuces da. 141 Diceris male te a tuis unguentate glabris marite abstinere, sed abstine. Io Hymen Hymenaee io, io Hymen Hymenaee. 146 Scimus haec tibi quae licent soli cognita ; sed marito ista non eadem licent. Io Hymen Hymenaee io, io Hymen Hymenaee. 151 Nupta, tu quoque, quae tuus vir petet, cave ne neges, ni petitum aliunde eat. Io Hymen Hymenaee io, io Hymen Hymenaee. 156 En tibi domus ut potens et beata viri tui, quae tibi sine serviat io Hymen Hymenaee io, io Hymen Hymenaee, 161 usque dum tremulum movens cana tempus anilitas omnia omnibus annuit. Io Hymen Hymenaee io, io Hymen Hymenaee. 166 Transfer omine cum bono limen aureolos pedes, rassilemque subi forem. Io Hymen Hymenaee io, io Hymen Hymenaee. 171 Aspice, intus ut accubans vir tuus Tyrio in toro totus immineat tibi. Io Hymen Hymenaee io, io Hymen Hymenaee. 176 Illi non minus ac tibi pectore urit in intimo flamma, sed penite magis : io Hymen Hymenaee io, io Hymen Hymenaee. 181 Mitte bracchiolum teres, praetextate, puellulae, iam cubile adeat viri. Io Hymen Hymenaee io, io Hymen Hymenaee : 186 vos, bonae senibus viris cognitae bene feminae, collocate puellulam. Io Hymen Hymenaee io, io Hymen Hymenaee. 191 iam licet venias, marite ; uxor in thalamo tibi est, ore floridulo nitens, alba parthenice velut luteumve papaver. 196 At, marite (ita me iuvent caelites) nihilo minus pulcher es, neque te Venus neglegit. Sed abit dies ; perge, ne remorare. 201 Non diu remoratus es, iam venis. Bona te Venus iuverit, quoniam palam quod cupis cupis, et bonum non abscondis amorem. 206 Ille pulveris Africei siderumque micantium subducat numerum prius, qui vestri numerare volt multa milia ludi. 211 Ludite ut lubet, et brevi liberos date. Non decet tam vetus sine liberis nomen esse, sed indidem semper ingenerari. 216 Torquatus volo parvulus matris e gremio suae porrigens teneras manus dulce rideat ad patrem semihiante labello. 221 Sit suo similis patri Manlio, et facile inscieis noscitetur ab omnibus et pudicitiam suae matris indicet ore. 226 Talis illius a bona matre laus genus approbet, qualis unica ab optima matre Telemacho manet fama Penelopeo. 231 Claudite ostia, virgines ; lusimus satis. At, bonei coniuges, bene vivite et munere assiduo valentem exercete iuventam ! Ý~PoŠme 62 1 Vesper adest, iuvenes, consurgite ; Vesper Olympo exspectata diu vix tandem lumina tollit. Surgere iam tempus, iam pingues linquere mensas ; iam veniet virgo, iam dicetur hymenaeus. Hymen o Hymenaee, Hymen ades o Hymenaee ! 6 Cernitis, innuptae, iuvenes ? Consurgite contra ; nimirum Oetaeos ostendit Noctifer ignes. Sic certest ; viden ut perniciter exiluere ? Non temere exiluere ; canent quod vincere par est. Hymen o Hymenaee, Hymen ades o Hymenaee ! 11 Non facilis nobis, aequalis, palma parata est ; aspicite, innuptae secum ut meditata requirunt. Non frustra meditantur ; habent memorabile quod sit. Nec mirum, penitus quae tota mente laborant. Nos alio mentes, alio divisimus aures ; iure igitur vincemur ; amat victoria curam. Quare nunc animos saltem convertite vestros ; dicere iam incipient, iam respondere decebit. Hymen o Hymenaee, Hymen ades o Hymenaee ! 21 Hespere, qui caelo fertur crudelior ignis ? Qui natam possis complexu avellere matris, conplexu matris retinentem avellere natam, et iuveni ardenti castam donare puellam. Quid faciunt hostes capta crudelius urbe ? Hymen o Hymenaee, Hymen ades o Hymenaee ! 26 Hespere, qui caelo lucet iocundior ignis ? Qui desponsa tua firmes conubia flamma, quae pepigere viri, pepigerunt ante parentes, nec iunxere prius quam se tuus extulit ardor. Quid datur a divis felici optatius hora ? Hymen o Hymenaee, Hymen ades o Hymenaee ! 32 Hesperus e nobis, aequales, abstulit unam ; ... ... Namque tuo adventu vigilat custodia semper ; nocte latent fures, quos idem saepe revertens, Hespere, mutato comprendis nomine Eosdem. At lubet innuptis ficto te carpere questu. Quid tum, si carpunt, tacita quem mente requirunt ? Hymen o Hymenaee, Hymen ades o Hymenaee ! 39 Ut flos qui in saeptis secretus nascitur hortis, ignotus pecori, nullo convulsus aratro, quem mulcent aurae, firmat sol, educat imber ; multi illum pueri, multae optavere puellae ; idem cum tenui carptus defloruit ungui, nulli illum pueri, nullae optavere puellae ; sic virgo, dum intacta manet, dum cara suis est ; cum castum amisit polluto corpore florem, nec pueris iocunda manet, nec cara puellis. Hymen o Hymenaee, Hymen ades o Hymenaee ! 59 Ut vidua in nudo vitis quae nascitur arvo, numquam se extollit, numquam mitem educat uvam, sed tenerum prono deflectens pondere corpus iam iam contingit summum radice flagellum ; hanc nulli agricolae, nulli coluere iuvenci ; at si forte eademst ulmo coniuncta marita, multi illam agricolae, multi coluere iuvenci ; sic virgo dum intacta manet, dum inculta senescit ; cum par conubium maturo tempore adeptast, cara viro magis et minus est invisa parenti. Hymen o Hymenaee, Hymen ades o Hymenaee ! 59 Et tu ne pugna cum tali coniuge, virgo. Non aequom est pugnare, pater cui tradidit ipse, ipse pater cum matre, quibus parere necesse est. Virginitas non tota tua est, ex parte parentum est ; tertia pars patris est, pars est data tertia matri, tertia sola tua est ; noli pugnare duobus, qui genero sua iura simul cum dote dederunt. Hymen o Hymenaee, Hymen ades o Hymenaee ! Ý~PoŠme 63 1 Super alta vectus Attis celerei rate maria, Phrygium ut nemus citato cupide pede tetigit adiitque opaca silvis redimita loca deae, stimulatus ibi furenti rabie, vagus animi, devolsit ili acuto sibi pondera silice. 6 Itaque ut relicta sensit sibi membra sine viro, etiam recente terrae sola sanguine maculans, niveis citata cepit manibus leve typanum, typanum tuom, Cybelle, tua, mater, initia, quatiensque terga tauri teneris cava digitis 11 canere haec suis adorta est tremebunda comitibus. "Agite ite ad alta, Gallae, Cybeles nemora simul, simul ite, Dindymenae dominae vaga pecora, aliena quae petentes velut exules loca sectam meam secutae duce me mihi comites 16 rapidum salum tulistis truculentaque pelagi, et corpus evirastis Veneris nimio odio, hilarate erae citatis erroribus animum. Mora tarda mente cedat ; simul ite, sequimini Phrygiam ad domum Cybelles, Phrygia ad nemora deae, 21 ubi cymbalum sonat vox, ubi tympana reboant, tibicen ubi canit Phryx curvo grave calamo, ubi capita Maenades vi iaciunt hederigerae, ubi sacra sancta acutis ululatibus agitant, ubi suevit illa divae volitare vaga cohors ; 26 quo nos decet citatis celerare tripudiis." Simul haec comitibus Attis cecinit, notha mulier, thiasus repente linguis trepidantibus ululat, leve tympanum remugit, cava cymbala recrepant, viridem citus adit Idam properante pede chorus. 31 Furibunda simul anhelans vaga vadit, animam agens, comitata tympano Attis per opaca nemora dux, veluti iuvenca vitans onus indomita iugi ; rapidae ducem sequuntur Gallae properipedem. Itaque, ut domum Cybelles tetigere lassulae, 36 nimio e labore somnum capiunt sine Cerere. Piger his labante languore oculos sopor operit ; abit in quiete molli rabidus furor animi. Sed ubi oris aurei Sol radiantibus oculis lustravit aethera album, sola dura, mare ferum, 41 pepulitque noctis umbras vegetis sonipedibus, ibi Somnus excitam Attin fugiens citus abiit ; trepidante eum recepit dea Pasithea sinu. Ita de quiete molli rapida sine rabie simul ipsa pectore Attis sua facta recoluit, 46 liquidaque mente vidit sine queis ubique foret, animo aestuante rusum reditum ad vada tetulit. Ibi maria vasta visens lacrimantibus oculis, patriam allocuta maesta est ita voce miseriter. "Patria o mei creatrix, patria o mea genetrix, 51 ego quam miser relinquens, dominos ut erifugae famuli solent, ad Idae tetuli nemora pedem, ut apud nivem et ferarum gelida stabula forem, et earum omnia adirem furibunda latibula, ubinam aut quibus locis te positam, patria, reor ? 56 Cupit ipsa pupula ad te sibi dirigere aciem, rabie fera carens dum breve tempus animus est. Egone a mea remota haec ferar in nemora domo ? Patria, bonis, amicis, genitoribus abero ? Abero foro, palaestra, stadio et guminasiis ? 61 Miser ah miser, querendum est etiam atque etiam, anime. Quod enim genus figuraest, ego non quod obierim ? Ego mulier, ego adolescens, ego ephebus, ego puer, ego gymnasi fui flos, ego eram decus olei ; mihi ianuae frequentes, mihi limina tepida ; 66 mihi floridis corollis redimita domus erat, linquendum ubi esset orto mihi sole cubiculum. Ego nunc deum ministra et Cybeles famula ferar ? Ego Maenas, ego mei pars, ego vir sterilis ero ? Ego viridis algida Idae nive amicta loca colam ? 71 Ego vitam agam sub altis Phrygiae columinibus, ubi cerva silvicultrix, ubi aper nemorivagus ? Iam iam dolet quod egi, iam iamque paenitet." Roseis ut hic labellis sonitus citus abiit, dominae deorum ad aures nova nuntia referens, 76 ibi iuncta iuga resolvens Cybele leonibus laevumque pecoris hostem stimulans ita loquitur. "Agedum" inquit "age ferox i, fac ut hanc furor agitet, fac uti furoris ictu reditum in nemora ferat, mea libere nimis quae fugere imperia cupit, 81 age caede terga cauda, tua verbera patere, fac cuncta mugienti fremitu loca retonent, rutilam ferox torosa cervice quate iubam." Ait haec minax Cybelle religatque iuga manu. Ferus ipse sese adhortans rapidum incitat animo. 86 Vadit, fremit, refringit virgulta pede vago. At ubi humida albicantis loca litoris adiit, teneramque vidit Attin prope marmora pelagei, facit impetum ; illa demens fugit in nemora fera ; ibi semper omne vitae spatium famula fuit. 91 Dea, magna dea, Cybelle, dea, domina Dindymei, procul a mea tuos sit furor omnis, era, domo ; alios age incitatos, alios age rabidos. Ý~PoŠme 64 1 Peliaco quondam prognatae vertice pinus dicuntur liquidas Neptuni nasse per undas Phasidos ad fluctus et fines Aeeteos, cum lecti iuvenes, Argivae robora pubis, auratam optantes Colchis avertere pellem 6 ausi sunt vada salsa cita decurrere puppi, caerula verrentes abiegnis aequora palmis. Diva quibus retinens in summis urbibus arces ipsa levi fecit volitantem flamine currum, pinea coniungens inflexae texta carinae. 11 Illa rudem cursu prima imbuit Amphitriten. Quae simul ac rostro ventosum proscidit aequor, tortaque remigio spumis incanuit unda, emersere freti candenti e gurgite vultus aequoreae monstrum Nereides admirantes. 16 Hac, illa atque alia, viderunt luce marinas mortales oculis nudato corpore Nymphas nutricum tenus extantes e gurgite cano. Tum Thetidis Peleus incensus fertur amore, tum Thetis humanos non despexit hymenaeos, 21 tum Thetidi pater ipse iugandum Pelea sensit. O nimis optato saeclorum tempore nati heroes, salvete, deum genus, o bona matrum progenies, salvete iterum... vos ego saepe mero, vos carmine compellabo. Teque adeo, eximie taedis felicibus aucte, 26 Thessaliae columen, Peleu, cui Iuppiter ipse, ipse suos divum genitor concessit amores. Tene Thetis tenuit pulcherrima Nereine, tene suam Tethys concessit ducere neptem, Oceanusque, mari totum qui amplectitur orbem ? 31 Quae simul optatae finito tempore luces advenere, domum conventu tota frequentat Thessalia, oppletur laetanti regia coetu ; dona ferunt prae se, declarant gaudia vultu. Deseritur Scyros, linquunt Pthiotica Tempe 36 Crannonisque domos ac moenia Larisaea, Pharsalum coeunt, Pharsalia tecta frequentant. Rura colit nemo, mollescunt colla iuvencis, non humilis curvis purgatur vinea rastris, non glebam prono convellit vomere taurus, 41 non falx attenuat frondatorum arboris umbram, squalida desertis robigo infertur aratris. Ipsius at sedes, quacumque opulenta recessit regia, fulgenti splendent auro atque argento. Candet ebur soliis, collucent pocula mensae, 46 tota domus gaudet regali splendida gaza. Pulvinar vero divae geniale locatur sedibus in mediis, Indo quod dente politum tincta tegit roseo conchyli purpura fuco. 50 Haec vestis priscis hominum variata figuris heroum mira virtutes indicat arte. Namque fluentisono prospectans litore Diae, Thesea cedentem celeri cum classe tuetur indomitos in corde gerens Ariadna furores, 55 necdum etiam sese quae visit visere credit, ut pote fallaci quae tum primum excita somno desertam in sola miseram se cernat harena. Immemor at iuvenis fugiens pellit vada remis, irrita ventosae linquens promissa procellae. 60 Quem procul ex alga maestis Minois ocellis, saxea ut effigies bacchantis, prospicit, eheu ! prospicit et magnis curarum fluctuat undis, non flavo retinens subtilem vertice mitram, non contecta levi velatum pectus amictu, 65 non tereti strophio lactentes vincta papillas, omnia quae toto delapsa e corpore passim ipsius ante pedes fluctus salis alludebant. Sed neque tum mitrae neque tum fluitantis amictus illa vicem curans toto ex te pectore, Theseu, 70 toto animo, tota pendebat perdita mente. Ah misera, assiduis quam luctibus externavit spinosas Erycina serens in pectore curas illa tempestate, ferox quo tempore Theseus egressus curvis a litoribus Piraei 75 attigit iniusti regis Gortynia templa. Nam perhibent olim crudeli peste coactam Androgeoneae poenas exsolvere caedis electos iuvenes simul et decus innuptarum Cecropiam solitam esse dapem dare Minotauro. 80 Quis angusta malis cum moenia vexarentur, ipse suum Theseus pro caris corpus Athenis proicere optavit potius quam talia Cretam funera Cecropiae nec funera portarentur, atque ita nave levi nitens ac lenibus auris 85 magnanimum ad Minoa venit sedesque superbas. Hunc simul ac cupido conspexit lumine virgo regia, quam suavis exspirans castus odores lectulus in molli complexu matris alebat, quales Eurotae progignunt flumina myrtus 90 aurave distinctos educit verna colores, non prius ex illo flagrantia declinavit lumina, quam cuncto concepit corpore flammam funditus atque imis exarsit tota medullis. Heu misere exagitans immiti corde furores, 95 sancte puer, curis hominum qui gaudia misces, quaeque regis Golgos quaeque Idalium frondosum, qualibus incensam iactastis mente puellam fluctibus, in flavo saepe hospite suspirantem ! Quantos illa tulit languenti corde timores ! 100 Quanto saepe magis fulgore expalluit auri, cum saevum cupiens contra contendere monstrum aut mortem appeteret Theseus aut praemia laudis ! non ingrata tamen frustra munuscula divis promittens tacito suscepit vota labello. 105 Nam velut in summo quatientem bracchia Tauro quercum aut conigeram sudanti cortice pinum indomitus turbo contorquens flamine robur eruit (illa procul radicitus exturbata prona cadit, late quaecumque habet obvia frangens), 110 sic domito saevum prostravit corpore Theseus nequiquam vanis iactantem cornua ventis. Inde pedem sospes multa cum laude reflexit errabunda regens tenui vestigia filo, ne labyrintheis e flexibus egredientem 115 tecti frustraretur inobservabilis error. Sed quid ego a primo digressus carmine plura commemorem, ut linquens genitoris filia vultum, ut consanguineae complexum, ut denique matris, quae misera in gnata deperdita laetabatur, 120 omnibus his Thesei dulcem praeoptarit amorem, aut ut vecta rati spumosa ad litora Diae venerit, aut ut eam devinctam lumina somno liquerit immemori discedens pectore coniunx ? Saepe illam perhibent ardenti corde furentem 125 clarisonas imo fudisse e pectore voces, ac tum praeruptos tristem conscendere montes, unde aciem in pelagi vastos protenderet aestus, tum tremuli salis adversas procurrere in undas mollia nudatae tollentem tegmina surae, 130 atque haec extremis maestam dixisse querelis, frigidulos udo singultus ore cientem ; "sicine me patriis avectam, perfide, ab aris, perfide, deserto liquisti in litore, Theseu ? Sicine discedens neglecto numine divum 135 immemor a ! devota domum periuria portas ? Nullane res potuit crudelis flectere mentis consilium ? tibi nulla fuit clementia praesto, immite ut nostri vellet miserescere pectus ? At non haec quondam blanda promissa dedisti 140 voce mihi, non haec miseram sperare iubebas, sed conubia laeta, sed optatos hymenaeos ; quae cuncta aerii discerpunt irrita venti. Nunc iam nulla viro iuranti femina credat, nulla viri speret sermones esse fideles ; 145 quis dum aliquid cupiens animus praegestit apisci, nil metuunt iurare, nihil promittere parcunt ; sed simul ac cupidae mentis satiata libido est, dicta nihil metuere, nihil periuria curant. Certe ego te in medio versantem turbine leti 150 eripui, et potius germanum amittere crevi, quam tibi fallaci supremo in tempore dessem. pro quo dilaceranda feris dabor alitibusque praeda, neque iniacta tumulabor mortua terra. Quaenam te genuit sola sub rupe leaena, 155 quod mare conceptum spumantibus exspuit undis, quae Syrtis, quae Scylla rapax, quae vasta Charybdis, talia qui reddis pro dulci praemia vita ? Si tibi non cordi fuerant conubia nostra, saeva quod horrebas prisci praecepta parentis, 160 at tamen in vestras potuisti ducere sedes, quae tibi iocundo famularer serva labore, candida permulcens liquidis vestigia lymphis, purpureave tuum consternens veste cubile. Sed quid ego ignaris nequiquam conqueror aureis, 165 externata malo, quae nullis sensibus auctae nec missas audire queunt nec reddere voces ? Ille autem prope iam mediis versatur in undis, nec quisquam apparet vacua mortalis in alga. Sic, nimis insultans extremo tempore saeva, 170 fors etiam nostris invidit questibus aures. Iuppiter omnipotens, utinam ne tempore primo Gnosia Cecropiae tetigissent litora puppes, indomito nec dira ferens stipendia tauro perfidus intortum religasset navita funem, 175 nec malus haec celans dulci crudelia forma consilia in nostris requiesset sedibus hospes ! Nam quo me referam? quali spe perdita nitor ? Idaeosne petam montes ? at gurgite lato discernens ponti truculentum ubi dividit aequor ? 180 An patris auxilium sperem ? quemne ipsa reliqui respersum iuvenem fraterna caede secuta ? coniugis an fido consoler memet amore ? quine fugit lentos incurvans gurgite remos ? praeterea nullo colitur sola insula, tecto, 185 nec patet egressus pelagi cingentibus undis ; nulla fugae ratio, nullast spes ; omnia muta, omnia sunt deserta, ostentant omnia letum. Non tamen ante mihi languescent lumina morte, nec prius a fesso secedent corpore sensus, 190 quam iustam a divis exposcam prodita multam, caelestumque fidem postrema comprecer hora. quare, facta virum multantes vindice poena, Eumenides, quibus anguino redimita capillo frons expirantes praeportat pectoris iras, 195 huc huc adventate, meas audite querelas, quas ego vae ! misera extremis proferre medullis cogor inops, ardens, amenti caeca furore. Quae quoniam verae nascuntur pectore ab imo, vos nolite pati nostrum vanescere luctum, 200 sed quali solam Theseus me mente reliquit, tali mente, deae, funestet seque suosque." Has postquam maesto profudit pectore voces, supplicium saevis exposcens anxia factis, adnuit invicto caelestum numine rector. 205 Quo motu tellus atque horrida contremuerunt aequora concussitque micantia sidera mundus. Ipse autem caeca mentem caligine Theseus consitus oblito dimisit pectore cuncta, quae mandata prius constanti mente tenebat, 210 dulcia nec maesto substollens signa parenti sospitem Erectheum se ostendit visere portum. Namque ferunt olim, classi cum moenia divae linquentem natum ventis concrederet Aegeus, talia complexum iuveni mandata dedisse . 215 "Gnate mihi longe iocundior unice vita, gnate, ego quem in dubios cogor dimittere casus, reddite in extrema nuper mihi fine senectae, quandoquidem fortuna mea ac tua fervida virtus eripit invito mihi te, quoi languida nondum 220 lumina sunt gnati cara saturata figura ; non ego te gaudens laetanti pectore mittam, nec te ferre sinam fortunae signa secundae, sed primum multas expromam mente querelas, canitiem terra atque infuso pulvere foedans, 225 inde infecta vago suspendam lintea malo, nostros ut luctus nostraeque incendia mentis carbasus obscurata decet ferrugine Hibera. Quod tibi si sancti concesserit incola Itoni, quae nostrum genus ac sedes defendere Erechthei 230 annuit, ut tauri respergas sanguine dextram, tum vero facito ut memori tibi condita corde haec vigeant mandata, nec ulla obliteret aetas, ut, simul ac nostros invisent lumina colles, funestam antemnae deponant undique vestem, 235 candidaque intorti substollant vela rudentes, quam primum cernens ut laeta gaudia mente agnoscam, cum te reducem fors prospera sistet." Haec mandata prius constanti mente tenentem Thesea ceu pulsae ventorum flamine nubes 240 aerium nivei montis liquere cacumen. At pater, ut summa prospectum ex arce petebat, anxia in assiduos absumens lumina fletus, cum primum infecti conspexit lintea veli, praecipitem sese scopulorum e vertice iecit, 245 amissum credens immiti Thesea fato. Sic, funesta domus ingressus tecta paterna morte ferox Theseus qualem Minoidi luctum obtulerat mente immemori talem ipse recepit. Quae tum prospectans cedentem maesta carinam 250 multiplices animo volvebat saucia curas. At parte ex alia florens volitabat Iacchus cum thiaso Satyrorum et Nysigenis Silenis, te quaerens, Ariadna, tuoque incensus amore. ... quae tum alacres passim lymphata mente furebant 255 euhoe bacchantes, euhoe capita inflectentes. harum pars tecta quatiebant cuspide thyrsos, pars e divolso iactabant membra iuvenco, pars sese tortis serpentibus incingebant, pars obscura cavis celebrabant orgia cistis, 260 orgia quae frustra cupiunt audire profani ; plangebant aliae proceris tympana palmis, aut tereti tenues tinnitus aere ciebant ; multis raucisonos efflabant cornua bombos, barbaraque horribili stridebat tibia cantu. 265 Talibus amplifice vestis decorata figuris pulvinar complexa suo velabat amictu. Quae postquam cupide spectando Thessala pubes expleta est, sanctis coepit decedere divis. Heic, qualis flatu placidum mare matutino 270 horrificans Zephyrus proclivas incitat undas Aurora exoriente vagi sub limina Solis, quae tarde primum clementi flamine pulsae procedunt leviterque sonant plangore cachinni, post vento crescente magis magis increbrescunt, 275 purpureaque procul nantes ab luce refulgent, sic tum vestibulo linquentes regia tecta ad se quisque vago passim pede discedebant. Quorum post abitum princeps a vertice Pelei advenit Chiron portans silvestria dona ; 280 nam quoscumque ferunt campi, quos Thessala magnis montibus ora creat, quos propter fluminis undas aura parit flores tepidi fecunda Favoni, hos indistinctis plexos tulit ipse corollis, quo permulsa domus iocundo risit odore. 285 Confestim Penios adest, viridantia Tempe, Tempe, quae silvae cingunt super impendentes, Naiasin linquens ... Doris ... celebranda choreis, non vacuos ; namque ille tulit radicitus altas fagos ac recto proceras stipite laurus, 290 non sine nutanti platano lentaque sorore flammati Phaethontis et aeria cupressu. Haec circum sedes late contexta locavit, vestibulum ut molli velatum fronde vireret. Post hunc consequitur sollerti corde Prometheus, 295 extenuata gerens veteris vestigia poenae, quam quondam silici restrictus membra catena persolvit pendens e verticibus praeruptis. Inde pater divum sancta cum coniuge gnatisque advenit, caelo te solum, Phoebe, relinquens 300 unigenamque simul cultricem montibus Idri ; Pelea nam tecum pariter soror aspernata est, nec Thetidis taedas voluit celebrare iugales. Qui postquam niveis flexerunt sedibus artus, large multiplici constructae sunt dape mensae, 305 cum interea infirmo quatientes corpora motu veridicos Parcae coeperunt edere cantus. His corpus tremulum complectens undique vestis candida purpurea talos incinxerat ora, at roseo niveae residebant vertice vittae, 310 aeternumque manus carpebant rite laborem. Laeva colum molli lana retinebat amictum, dextera tum leviter deducens fila supinis formabat digitis, tum prono in pollice torquens libratum tereti versabat turbine fusum, 315 atque ita decerpens aequabat semper opus dens, laneaque aridulis haerebant morsa labellis, quae prius in levi fuerant extantia filo ; ante pedes autem candentis mollia lanae vellera virgati custodibant calathisci. 320 Haec tum clarisona vellentes vellera voce talia divino fuderunt carmine fata, carmine, perfidiae quod post nulla arguet aetas. O decus eximium magnis virtutibus augens, Emathiae tutamen, opis carissime nato, 325 accipe, quod laeta tibi pandunt luce sorores, veridicum oraclum. Sed vos, quae fata sequuntur, currite ducentes subtegmina, currite, fusi. Adveniet tibi iam portans optata maritis Hesperus, adveniet fausto cum sidere coniunx, 330 quae tibi flexanimo mentem perfundat amore, languidulosque paret tecum coniungere somnos, levia substernens robusto bracchia collo. Currite ducentes subtegmina, currite, fusi. Nulla domus umquam tales contexit amores, 335 nullus amor tali coniunxit foedere amantes, qualis adest Thetidi, qualis concordia Peleo. Currite ducentes subtegmina, currite, fusi. Nascetur vobis expers terroris Achilles, hostibus haud tergo, sed forti pectore notus, 340 qui persaepe vago victor certamine cursus flammea praevertet celeris vestigia cervae. Currite ducentes subtegmina, currite, fusi. Non illi quisquam bello se conferet heros, cum Phrygiae Teucro manabunt sanguine campi, 345 Troicaque obsidens longinquo moenia bello, periuri Pelopis vastabit tertius heres. Currite ducentes subtegmina, currite, fusi. Illius egregias virtutes claraque facta saepe fatebuntur natorum in funere matres, 350 cum incultum cano solvent a vertice crinem, putridaque infirmis variabunt pectora palmis. currite ducentes subtegmina, currite, fusi. Namque velut densas praecerpens messor aristas sole sub ardenti flaventia demetit arva, 355 Troiugenum infesto prosternet corpora ferro. Currite ducentes subtegmina, currite, fusi. Testis erit magnis virtutibus unda Scamandri, quae passim rapido diffunditur Hellesponto, cuius iter caesis angustans corporum acervis 360 alta tepefaciet permixta flumina caede. Currite ducentes subtegmina, currite, fusi. Denique testis erit morti quoque reddita praeda, cum teres excelso coacervatum aggere bustum excipiet niveos perculsae virginis artus. 365 Currite ducentes subtegmina, currite, fusi. Nam simul ac fessis dederit fors copiam Achivis urbis Dardaniae Neptunia solvere vincla, alta Polyxenia madefient caede sepulcra, quae, velut ancipiti succumbens victima ferro, 370 proiciet truncum summisso poplite corpus. Currite ducentes subtegmina, currite, fusi. Quare agite optatos animi coniungite amores, accipiat coniunx felici foedere divam, dedatur cupido iam dudum nupta marito. 375 Currite ducentes subtegmina, currite, fusi. Non illam nutrix orienti luce revisens hesterno collum poterit circumdare filo ; Currite ducentes subtegmina, currite, fusi. Anxia nec mater discordis maesta puellae 380 secubitu caros mittet sperare nepotes. Currite ducentes subtegmina, currite, fusi. Talia praefantes quondam felicia Peleo carmina divino cecinerunt pectore Parcae. Praesentes namque ante domos invisere castas 385 heroum et sese mortali ostendere coetu caelicolae nondum spreta pietate solebant. Saepe pater divum templo in fulgente revisens, annua cum festis venissent sacra diebus, conspexit terra centum procumbere tauros. 390 Saepe vagus Liber Parnasi vertice summo Thyiadas effusis evantes crinibus egit, cum Delphi tota certatim ex urbe ruentes acciperent laeti divum fumantibus aris. Saepe in letifero belli certamine Mavors 395 aut rapidi Tritonis era aut Amarynthia virgo armatas hominumst praesens hortata catervas. sed postquam tellus scelerest imbuta nefando, iustitiamque omnes cupida de mente fugarunt, perfudere manus fraterno sanguine fratres, 400 destitit exstinctos natus lugere parentes, optavit genitor primaevi funera nati, liber ut innuptae poteretur flore novercae, ignaro mater substernens se impia nato impia non veritast divos scelerare penates ; 405 omnia fanda nefanda malo permixta furore iustificam nobis mentem avertere deorum. Quare nec tales dignantur visere coetus, nec se contingi patiuntur lumine claro. Ý~PoŠme 65 Etsi me assiduo defectum cura dolore sevocat a doctis, Ortale, virginibus, nec potis est dulcis Musarum expromere fetus mens animi (tantis fluctuat ipsa malis ; 5 namque mei nuper Lethaeo in gurgite fratris pallidulum manans alluit unda pedem, Troica Rhoeteo quem subter litore tellus ereptum nostris obterit ex oculis ; alloquar, audierote numquam tua facta loquentem 10 numquam ego te, vita frater amabilior, aspiciam posthac ; at certe semper amabo, semper maesta tua carmina morte tegam, qualia sub densis ramorum concinit umbris Daulias, absumpti fata gemens Itylei) ; 15 sed tamen in tantis maeroribus, Ortale, mitto haec expressa tibi carmina Battiadae, ne tua dicta vagis nequiquam credita ventis effluxisse meo forte putes animo, ut missum sponsi furtivo munere malum 20 procurrit casto virginis e gremio, quod miserae oblitae molli sub veste locatum, dum adventu matris prosilit, excutitur ; atque illud prono praeceps agitur decursu, huic manat tristi conscius ore rubor. Ý~PoŠme 66 1 Omnia qui magni dispexit lumina mundi, qui stellarum ortus comperit atque obitus, flammeus ut rapidi solis nitor obscuretur, ut cedant certis sidera temporibus, 5 ut Triviam furtim sub Latmia saxa relegans dulcis amor guro devocet aerio, idem me ille Conon caelesti in limine vidit e Bereniceo vertice caesariem fulgentem clare, quam cunctis illa deorum 10 levia protendens bracchia pollicita est, qua rex tempestate novo auctatus hymenaeo vastatum fines iverat Assyrios, dulcia nocturnae portans vestigia rixae, quam de virgineis gesserat exuviis. 15 Estne novis nuptis odio Venus? anne parentum frustrantur falsis gaudia lacrimulis, ubertim thalami quas iuxta limina fundunt ? Non, ita me divi, vera gemunt, iuerint. Id mea me multis docuit regina querellis 20 invisente novo proelia torva viro. Et tu non orbum luxti deserta cubile, sed fratris cari flebile discidium ? Quam penitus maestas exedit cura medullas ! Ut tibi tunc toto pectore sollicitae 25 sensibus ereptis mens excidit ! at te ego certe cognoram a parva virgine magnanimam. Anne bonum oblita es facinus, quo regium adepta es coniugium, quo non fortius ausit alis ? Sed tum maesta virum mittens quae verba locuta es ! 30 Iuppiter, ut tristi lumina saepe manu ! Quis te mutavit tantus deus ? an quod amantes non longe a caro corpore abesse volunt ? Atque ibi me cunctis pro dulci coniuge divis non sine taurino sanguine pollicita es, 35 sei reditum tetulisset. Is haud in tempore longo captam Asiam Aegypti finibus addiderat. Quis ego pro factis caelesti reddita coetu pristina vota novo munere dissoluo. Invita, o regina, tuo de vertice cessi, 40 invita ; adiuro teque tuumque caput, digna ferat quod siquis inaniter adiurarit ; sed qui se ferro postulet esse parem ? ille quoque eversus mons est, quem maximum in oris progenies Thiae clara supervehitur, 45 cum Medi peperere novum mare, cumque iuventus per medium classi barbara navit Athon. Quid facient crines, cum ferro talia cedant ? Iuppiter, ut Chalybon omne genus pereat, et qui principio sub terra quaerere venas 50 institit ac ferri stringere duritiem ! Abiunctae paulo ante comae mea fata sorores lugebant, cum se Memnonis Aethiopis unigena impellens nutantibus aera pinnis obtulit Arsinoes Locridos ales equos, 55 isque per aetherias me tollens avolat umbras et Veneris casto collocat in gremio. Ipsa suum Zephyritis eo famulum legarat, Graia Canopieis incola litoribus. Hic liquidi vario ne solum in lumine caeli 60 ex Ariadnaeis aurea temporibus fixa corona foret, sed nos quoque fulgeremus devotae flavi verticis exuviae, Uvidulam a fluctu cedentem ad templa deum me sidus in antiquis diva novum posuit ; 65 Virginis et saevi contingens namque Leonis lumina, Callisto iuncta Lycaoniae, vertor in occasum, tardum dux ante Booten, qui vix sero alto mergitur Oceano. Sed quamquam me nocte premunt vestigia divum, 70 lux autem canae Tethyi restituit (pace tua fari hic liceat, Rhamnusia virgo ; namque ego non ullo vera timore tegam, nec si me infestis discerpent sidera dictis, condita quin imi pectoris evoluam) ; 75 non his tam laetor rebus, quam me afore semper, afore me a dominae vertice discrucior, quicum ego, dum virgo quidem erat, muliebribus expers unguentis, una vilia multa bibi. Nunc vos, optato quas iunxit lumine taeda, 80 non prius unanimis corpora coniugibus tradite nudantes reiecta veste papillas, quam iocunda mihi munera libet onyx, vester onyx, casto colitis quae iura cubili. Sed quae se impuro dedit adulterio, 85 illius a ! mala dona levis bibat irrita pulvis ; namque ego ab indignis praemia nulla peto. Sed magis, o nuptae, semper concordia vostras, semper amor sedes incolat assiduus. Tu vero, regina, tuens cum sidera divam 90 placabis festis luminibus Venerem, unguinis expertem ne siris esse tuam me, sed potius largis affice muneribus. Sidera corruerint ! utinam coma regia fiam ! proximus Hydrochoi fulguret Oarion ! Ý~PoŠme 67 1 O dulci iocunda viro, iocunda parenti, salve, teque bona Iuppiter auctet ope, ianua, quam Balbo dicunt servisse benigne olim, cum sedes ipse senex tenuit, 5 quamque ferunt rursus nato servisse maligno, postquam es porrecto facta marita sene. Dic age de vobis, quare mutata feraris in dominum veterem deseruisse fidem. Non (ita Caecilio placeam, cui tradita nunc sum) 10 culpa mea est, quamquam dicitur esse mea, nec peccatum a me quisquam pote dicere quicquam : verum istis populis ianua quidque facit, qui, quacunque aliquid reperitur non bene factum, ad me omnes clamant : "ianua, culpa tuast." 15 Non istuc satis est uno te dicere verbo, sed facere ut quivis sentiat et videat. Qui possum ? nemo quaerit nec scire laborat." Nos volumus ; nobis dicere ne dubita." Primum igitur, virgo quod fertur tradita nobis, 20 falsum est. Non illam vir prior attigerit, languidior tenera cui pendens sicula beta numquam se mediam sustulit ad tunicam ; sed pater illius gnati violasse cubile dicitur et miseram conscelerasse domum, 25 sive quod impia mens caeco flagrabat amore, seu quod iners sterili semine natus erat, et quaerendum is unde foret nervosius illud, quod posset zonam solvere virgineam. Egregium narras mira pietate parentem, 30 qui ipse sui gnati minxerit in gremium. Atqui non solum hoc dicit se cognitum habere Brixia Cycneae supposita speculae, flavus quam molli praecurrit flumine Mella, Brixia Veronae mater amata meae, 35 sed de Postumio et Corneli narrat amore, cum quibus illa malum fecit adulterium. Dixerit hic aliquis : "Qui tu istaec, ianua, nosti, cui numquam domini limine abesse licet nec populum auscultare, sed heic suffixa tigillo 40 tantum operire soles aut aperire domum ?" Saepe illam audivi furtiva voce loquentem solam cum ancillis haec sua flagitia, nomine dicentem quos diximus, utpote quae mi speraret nec linguam esse nec auriculam. 45 Praeterea addebat quendam, quem dicere nolo nomine, ne tollat rubra supercilia. Longus homost, magnas quoi lites intulit olim falsum mendacei ventre puerperium." Ý~PoŠme 68 1 Quod mihi fortuna casuque oppressus acerbo conscriptum hoc lacrimis mittis epistolium, naufragum ut eiectum spumantibus aequoris undis sublevem et a mortis limine restituam, 5 quem neque sancta Venus molli requiescere somno desertum in lecto caelibe perpetitur, nec veterum dulci scriptorum carmine Musae oblectant, cum mens anxia pervigilat, id gratum est mihi, me quoniam tibi dicis amicum, 10 muneraque et Musarum hinc petis et Veneris ; sed tibi ne mea sint ignota incommoda, Manli, neu me odisse putes hospitis officium, accipe, quis merser fortunae fluctibus ipse, ne amplius a misero dona beata petas. 15 Tempore quo primum vestis mihi tradita pura est, iocundum cum aetas florida ver ageret, multa satis lusi ; non est dea nescia nostri, quae dulcem curis miscet amaritiem ; sed totum hoc studium luctu fraterna mihi mors 20 abstulit. O misero frater adempte mihi, tu mea tu moriens fregisti commoda, frater, tecum una totast nostra sepulta domus, omnia tecum una perierunt gaudia nostra, quae tuus in vita dulcis alebat amor. 25 Cuius ego interitu tota de mente fugavi haec studia atque omnes delicias animi. Quare, quod scribis Veronae turpe Catullo esse, quod hic quisquis de meliore nota frigida deserto tepefactat membra cubili, 30 id, Manli, non est turpe, magis miserumst. Ignosces igitur, si, quae mihi luctus ademit, haec tibi non tribuo munera, cum nequeo. Nam, quod scriptorum non magna est copia apud me, hoc fit, quod Romae vivimus ; illa domus, 35 illa mihi sedes, illic mea carpitur aetas ; huc una ex multis capsula me sequitur. Quod cum ita sit, nolim statuas nos mente maligna id facere aut animo non satis ingenuo, quod tibi non hucusque petenti copia posta est ; ultro ego deferrem, copia siqua foret. Ý~PoŠme 68 b 40 (1) Non possum reticere, deae, qua me Allius in re iuverit aut quantis foverit officiis ; ne fugiens saeclis obliviscentibus aetas illius hoc caeca nocte tegat studium ; 45 (5) sed dicam vobis, vos porro dicite multis milibus et facite haec charta loquatur anus, ... notescatque magis mortuus atque magis, nec tenuem texens sublimis aranea telam 50 (10) in deserto Alli nomine opus faciat. Nam, mihi quam dederit duplex Amathusia curam, scitis, et in quo me torruerit genere, cum tantum arderem quantum Trinacria rupes lymphaque in Oetaeis Malia Thermopylis, 55 (15) maesta neque assiduo tabescere lumina fletu cessarent tristique imbre madere genae. Qualis in aerii perlucens vertice montis rivus muscoso prosilit e lapide, qui cum de prona praeceps est Alpe volutus, 60 (20) per medium densi transit iter populi, dulce viatori lasso in sudore levamen, cum gravis exustos aestus hiulcat agros ; hic velut in nigro iactatis turbine nautis lenius aspirans aura secunda venit 65 (25) iam prece Pollucis, iam Castoris implorata, tale fuit nobis Allius auxilium. Is claussum lato patefecit limite campum, isque domum nobis isque dedit dominam, atque ubi communes exerceremus amores. 70 (30) Quo mea se molli candida diva pede intulit et trito fulgentem in limine plantam innixa arguta constituit solea, coniugis ut quondam flagrans advenit amore Protesilaeam Laodamia domum 75 (35) inceptam frustra, nondum cum sanguine sacro hostia caelestes pacificasset eros. Nil mihi tam valde placeat, Rhamnusia virgo, quod temere invitis suscipiatur eris. Quam ieiuna pium desideret ara cruorem, 80 (40) docta est amisso Laudamia viro, coniugis ante coacta novi dimittere collum, quam veniens una atque altera rursus hiems noctibus in longis avidum saturasset amorem, posset ut abrupto vivere coniugio, 85 (45) quod scibant Parcae non longo tempore abisse, si miles muros isset ad Iliacos. Nam tum Helenae raptu primores Argivorum coeperat ad sese Troia ciere viros, Troia (nefas) commune sepulcrum Asiae Europaeque, 90 (50) Troia virum et virtutum omnium acerba cinis, quaene etiam nostro letum miserabile fratri attulit. Ei misero frater adempte mihi ! Ei misero fratri iocundum lumen ademptum ! tecum una tota est nostra sepulta domus, 95 (55) omnia tecum una perierunt gaudia nostra, quae tuus in vita dulcis alebat amor. Quem nunc tam longe non inter nota sepulcra nec prope cognatos compositum cineris. Sed Troia obscena, Troia infelice sepultum 100 (60) detinet extremo terra aliena solo. Ad quam tum properans fertur lecta undique pubes Graeca penetralis deseruisse focos, nei Paris abducta gavisus libera moecha otia pacato degeret in thalamo. 105 (65) Quo tibi tum casu, pulcerrima Laodamia, ereptum est vita dulcius atque anima coniugium ; tanto te absorbens vertice amoris aestus in abruptum detulerat barathrum, quale ferunt Grai Pheneum prope Cyllenaeum 110 (70) siccare emulsa pingue palude solum, quod quondam caesis montis fodisse medullis audit falsiparens Amphitryoniades, tempore quo certa Stymphalia monstra sagitta perculit imperio deterioris eri, 115 (75) pluribus ut caeli tereretur ianua divis, Hebe nec longa virginitate foret. Sed tuus altus amor barathro fuit altior illo, qui tamen indomitam ferre iugum docuit ; nam nec tam carum confecto aetate parenti 120 (80) una caput seri nata nepotis alit, qui, cum divitiis vix tandem inventus avitis nomen testatas intulit in tabulas, impia derisi gentilis gaudia tollens suscitat a cano vulturium capiti ; 125 (85) nec tantum niveo gavisast ulla columbo compar, quae multo dicitur improbius oscula mordenti semper decerpere rostro quam quae praecipue multivolast mulier ; sed tu horum magnos vicisti sola furores, 130 (90) ut semel es flavo conciliata viro. Aut nihil aut paulo cui tum concedere digna lux mea se nostrum contulit in gremium, quam circumcursans hinc illinc saepe Cupido fulgebat crocina candidus in tunica. 135 (95) Quae tamenetsi uno non est contenta Catullo, rara verecundae furta feremus erae, ne nimium simus stultorum more molesti. Saepe etiam Iuno, maxima caelicolum, coniugis in culpa flagrantem contudit iram, 140 (100) noscens omnivoli plurima furta Iovis. Atqui nec divis homines componier aequum est, ... ... 145 (105) Nec tamen illa mihi dexstra deducta paterna fragrantem Assyrio venit odore domum, sed furtiva dedit muta munuscula nocte, ipsius ex ipso dempta viri gremio. Quare illud satis est, si nobis is datur unis, 150 (110) quem lapide illa diem candidiore notat. Hoc tibi, quod potui, confectum carmine munus pro multis, Alli, redditur officiis, ne vostrum scabra tangat rubigine nomen haec atque illa dies atque alia atque alia. 155 (115) Huc addent divi quam plurima, quae Themis olim antiquis solita est munera ferre piis ; sitis felices et tu simul et tua vita, et domus ipsi, in qua lusimus, et domina, et qui principio nobis terram dedit Anser. 160 (120) A quo sunt primo omnia nata bono, et longe ante omnes mihi quae me carior ipso est, lux mea, qua viva vivere dulce mihi est.} ]